Meld je bij het Leger van de Waardigheid
Elk seizoen geven we één (of meerdere) kunstenaars in het programma een carte blanche. We vragen om een tekst, essay of andere bijdrage met een link naar het overkoepelende thema van het seizoen, de voorstelling van de kunstenaar, een reflectie over de podiumkunsten...Voor sep26-feb25, ons laatste nomadische seizoen, schreef theatermaker Chokri Ben Chikha onderstaande tekst: een oproep aan alle bijna 18-jarigen om zich aan te melden bij het Leger van de Waardigheid.
Meld je bij het Leger van de Waardigheid
Open brief aan alle bijna 18-jarigen
28/04/2026
Ministerie van Menselijkheid
Departement Waardigheid
Beste jongere,
Gefeliciteerd. Volgend jaar word je 18 jaar.
Dat is geen klein moment. Je wordt volwassen in een continent dat de bakermat is van vrijheid, mensenrechten, rechtsstaat en beschaving. Europa heeft daar prachtige woorden voor. België trouwens ook. Wij houden van waarden. Wij drukken ze af op websites, in beleidsnota’s, in toespraken, in schoolboeken en, wanneer nodig, in plechtige brieven aan jongeren die binnenkort achttien worden.
Je hebt zo’n brief gekregen van Defensie.
Daarin stond dat je binnenkort 18 jaar wordt, dat dit een belangrijke stap is in je leven, dat je kan deelnemen aan een vrijwillig militair traject en dat men hoopt dat men “op jou kan rekenen om mee het verschil te maken voor ons land” (brief Defensie, vrijwillig militair dienstjaar, 2025).
Dat is prachtig!
Een overheid die je persoonlijk aanspreekt. Een staat die jou ziet staan. Een land dat zegt: jonge mens, jij telt, jij kan dienen, jij kan bijdragen, jij kan het verschil maken.
Dat is ontroerend.
Misschien ben je zelfs al naar een infosessie geweest. Op 19 november 2025 organiseerde Defensie in Gent een eerste infodag voor het vrijwillig militair dienstjaar. Ongeveer 700 jongeren kwamen er samen, bijna allemaal van jouw leeftijd. Defensie hoopt dat uiteindelijk 1500 jongeren zich zullen inschrijven, waarvan er een selectie effectief aan de opleiding zal beginnen.
Dat is hoe een systeem werkt: zichtbaar, georganiseerd, overtuigend. En veilig.
Want laat ons eerlijk zijn: veiligheid is belangrijk. De wereld is gevaarlijk. Er zijn oorlogen, dreigingen, drones, migratiestromen, cyberaanvallen, desinformatie. Dat weten we.
Gelukkig hebben we leiders.
Leiders die waarschuwen. Leiders die patronen herkennen nog voor gewone burgers weten dat er een patroon is. Zo verklaarde de minister van Defensie dat er drones in formatie boven België vlogen, met technieken die “recht uit het handboek van de Russen” zouden komen.
Later bleek dat een van de beelden geen drone toonde, maar een politiehelikopter. Ook dat weten we ondertussen.
Want in tijden van dreiging moet men snel zijn. En wie snel is, ziet soms meer dan er is. Of iets anders dan wat er is.
Maar het gevoel van dreiging is er.
En dat is vaak voldoende.
Wanneer gevoelens het winnen van feiten, verschuift de grens van waarheid.
Rechtsstaat
Ook op het gebied van asiel en migratie toont de staat een indrukwekkende soepelheid in het omgaan met realiteit.
De overheid werd duizenden keren veroordeeld omdat ze mensen geen opvang bood waar ze wettelijk recht op hadden. Rechters legden dwangsommen op. En de minister verklaarde dat zij die rekening niet wil betalen omdat het haar politiek niet zo goed uitkomt.
De rechterlijke macht reageerde scherp: rechterlijke uitspraken zijn bindend voor iedereen, ook voor de overheid. Het niet uitvoeren ervan tast de rechtsstaat aan.
Dat is helder.
En tegelijk: blijkbaar ook bespreekbaar.
Tot hier alles onder controle.
Technologie
Maar dan is er ook nog iets anders.
Niet naast dit alles.
Maar er dwars doorheen.
Iets dat sneller werkt dan ministers.
Sneller dan rechters.
Sneller dan jij.
Iets dat bepaalt wat jij ziet.
Wat jij hoort.
Wat jij gelooft.
Technologie.
Niet als hulpmiddel.
Maar als omgeving.
Je leeft in een wereld waarin algoritmes bepalen wat zichtbaar is. Waar sociale media niet alleen tonen wat bestaat, maar mee bepalen wat belangrijk lijkt. Waar technologie niet alleen informatie verspreidt, maar emoties organiseert.
De systemen van bedrijven zoals Meta (Mark Zuckerberg), X (Elon Musk), Google (Sundar Pichai) en OpenAI (Sam Altman) bepalen mee wat jij ziet, wat jij gelooft en hoe snel je reageert.
Systemen waarin boosheid sneller gaat dan nuance.
Waar angst beter scoort dan waarheid.
Waar eenvoud wint van complexiteit.
Ook dat weten we.
Tien jaar geleden waarschuwde Nick Bostrom, een Zweedse filosoof en directeur van het Future of Humanity Institute aan de Oxford Martin School, dat we machines menselijke waarden moesten meegeven.
Vandaag zien we iets anders gebeuren.
Niet de machine zonder waarden.
Maar de mens die zijn menselijke waarden verliest.
Zoals Bas Heijne het beschrijft (NRC, 24 april 2026): niet de technologie ontmenselijkt ons, maar de mensen die haar bouwen en gebruiken tonen steeds vaker minachting voor menselijke waardigheid.
Techondernemers spreken openlijk over de samenleving als een systeem dat moet worden geherprogrammeerd. Over mensen als data. Over afwijking als fout. Over tegenstemmen als ruis.
Wanneer de mens systeem wordt, verdwijnt de maat van de mens.
En plots verandert de wereld.
Niet zichtbaar.
Maar fundamenteel.
We zijn niet alleen bang voor vijanden.
We beginnen elkaar te zien als vijanden.
Een oorlog van allen tegen allen.
En jij wordt achttien in precies die wereld.
Gefeliciteerd!
Op 4 februari 2026 gebeurde er iets, een onverwachte ingeving. In de UFO, een zaal van de UGent met ongeveer 600 jongeren, allemaal van jouw leeftijd. Werd ik uitgenodigd om mee inhoud te geven aan “De Les van de Eeuw”.
Samen met historici Gita Deneckere, Koen Aerts en mensenrechten activiste/ onderzoekster Brigitte Herremans gingen we met die jongeren in gesprek over oorlog en verbeelding. Over propaganda en waarheid. Over hoe samenlevingen zichzelf begrijpen in tijden van conflict.
We onderzochten iets wat zelden expliciet wordt gemaakt: dat de humane wetenschappen geen luxe zijn, maar existentiële voorwaarden voor een democratie. Dat verbeelding geen bijkomstigheid is, maar een voorwaarde voor vrijheid. Dat een open samenleving alleen kan bestaan als burgers zich alternatieve werkelijkheden kunnen voorstellen.
Zonder verbeelding geen alternatief.
Zonder alternatief geen vrijheid.
En daar gebeurde het.
Geen spektakel.
Geen slogans.
Geen pasklare antwoorden.
Maar jongeren die nadachten.
Jongeren die luisterden.
Jongeren die probeerden te begrijpen.
En toen viel het mij op.
Het kan geen toeval zijn.
Ongeveer evenveel jongeren.
Dezelfde stad: Gent.
Dezelfde leeftijd.
Aan de ene kant een infodag van Defensie.
Aan de andere kant een les over oorlog, verbeelding en democratie.
Twee bijeenkomsten.
Twee richtingen.
Aan de ene kant: leren reageren.
Aan de andere kant: leren begrijpen.
En dat heeft mij niet meer losgelaten.
Het leger van de waardigheid
Er is iets aan het verschuiven.
Wanneer een minister een dreiging oproept met beelden die achteraf iets anders blijken te tonen, gaat het niet alleen over een vergissing. Dan gaat het over hoe angst werkt. Over het bespelen van angst.
Wanneer een minister rechterlijke uitspraken naast zich neerlegt, gaat het niet alleen over beleid. Dan gaat het over hoe regels verdwijnen.
Wanneer technologie bepaalt wat je ziet, gaat het niet alleen over informatie. Dan gaat het over hoe werkelijkheid wordt gevormd.
En telkens opnieuw gebeurt hetzelfde.
Zacht.
Bijna onmerkbaar.
Wie de waardigheid van een ander ondermijnt, verliest ook zijn eigen waardigheid.
Wanneer angst het overneemt van waarheid.
Wie de waardigheid van een ander ondermijnt, verliest ook zijn eigen waardigheid.
Wanneer regels selectief worden toegepast:
Wie de waardigheid van een ander ondermijnt, verliest ook zijn eigen waardigheid.
Wanneer mensen herleid worden tot data, probleem, risico.
Je kunt niet geloven in mensenrechten op maandag en ze relativeren op dinsdag.
Op zichzelf lijken dit losse feiten.
Samen vormen ze een systeem.
Een systeem waarin alles sneller gaat.
Behalve reflectie.
Een systeem waarin alles efficiënter wordt.
Behalve menselijkheid.
Wanneer snelheid de norm wordt, verdwijnt het vermogen om stil te staan. Gewenning is de stilste vorm van medeplichtigheid. Kijk naar de actuele genocides in Palestina, Soedan,…
En het meest verontrustende is niet dat dit gebeurt.
Het meest verontrustende is dat we eraan beginnen te wennen.
Daarom schrijf ik je deze brief.
Niet alleen als docent of regisseur, maar ook als vader.
Mijn zoon wordt dit jaar achttien. Hij gelooft nog in een wereld die beter kan.
En precies dat maakt hem kwetsbaar.
Niet omdat hij zwak is.
Maar omdat hij nog niet gewend is geraakt.
De wereld zal hem leren vooruit te komen.
Maar als je je geweten moet parkeren om vooruit te komen ga je misschien vooruit, maar niet als mens.
Dus moeten we iets anders doen.
Iets wat absurd klinkt.
Iets wat niet past.
Iets wat nergens in een beleidsnota staat.
We richten een leger op.
Geen leger van wapens.
Geen leger van angst.
Geen leger van efficiëntie.
Een Leger van de Waardigheid.
Ja.
Sommigen zullen zeggen dit is te woke, hautain en zelfs absurd
Maar minder absurd dan:
een helikopter die een dreiging wordt,
een wet die optioneel wordt,
een mens die tot data wordt herleid,
een samenleving die een systeem wordt,
een wereld die een oorlog van allen tegen allen wordt.
Wat betekent dit concreet?
Het Leger van de Waardigheid is geen opleiding.
Het is een tegenkracht.
Je leert zien hoe angst werkt.
Je leert zien hoe macht werkt.
Je leert zien hoe technologie werkt.
Je leert dat niet alles wat verschijnt waar is.
Je leert dat niet alles wat beslist wordt juist is.
Je leert dat niet alles wat efficiënt is menselijk is.
En je leert, opnieuw en opnieuw:
Wie de waardigheid van een ander ondermijnt, verliest ook zijn eigen waardigheid.
Je leert dat waardigheid geen luxe is.
Maar een grens.
Wat levert het je op?
Geen zekerheid,
maar weerstand.
tegen snelheid zonder richting.
tegen macht zonder grens.
tegen technologie zonder mens.
Je leert dat cynisme geen oplossing is.
Cynisme is vermoeid idealisme dat zich heeft overgegeven.
Daarom nodigen we je uit.
Sluit je aan bij het Leger van de Waardigheid.
Infodagen staan gepland in Oostende en Brussel
En er volgen er meer.
Chokri
Vrijwilliger bij het Leger van de Waardigheid
